Diz ve kalça · 27 Temmuz 2026
Diz ya da kalça protezi kararı verildiğinde hazırlık çoğunlukla ameliyat gününe odaklanır: tetkikler, hastane işlemleri, refakatçi planı. Ameliyattan önceki haftalarda yapılan fiziksel hazırlık ise sıklıkla atlanır.
Oysa ameliyat sonrası ilk haftalarda ne kadar hızlı toparlanılacağını belirleyen etkenlerden biri, ameliyata hangi kas kuvveti ve hareket açıklığıyla girildiğidir. Bu hazırlık dönemine prehabilitasyon denir.
Neden ameliyattan önce?
Ameliyat sonrası ilk günlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı nedeniyle yeni kuvvet kazanmak zordur. O dönemde asıl yapılan, var olanı korumaktır.
Buna karşılık ameliyat öncesi haftalarda:
- Kas kuvveti artırılabilir; ameliyat sonrası kaçınılmaz kayıp daha yüksek bir noktadan başlar.
- Hareket açıklığı korunabilir; özellikle dizde ameliyat öncesi bükülme açısı, sonrasına yakın biçimde yansır.
- Yürüme yardımcısı kullanımı önceden öğrenilebilir; ameliyattan sonra ağrılıyken öğrenmek zordur.
- Ev ortamı önceden düzenlenebilir.
Hangi kaslar öncelikli?
Diz protezi için: uyluk ön grubu (dizi düzleştiren kaslar) ve kalça yana açıcıları. Uyluk ön kas kuvveti, ameliyat sonrası merdiven inip çıkma ve sandalyeden kalkma becerisiyle doğrudan ilişkilidir.
Kalça protezi için: kalça yana açıcıları ve geriye uzatıcıları. Bu kaslar yürüyüş sırasında leğen kemiğini dengeler; zayıf kaldıklarında yürüyüşte yana düşme örüntüsü ortaya çıkar.
Her iki durumda da gövde ve karşı bacak çalıştırılır. Ameliyattan sonra sağlam bacak daha fazla yük taşıyacaktır.
Ağrı varken nasıl çalışılır?
Prehabilitasyona giren kişilerin çoğunda zaten ağrı vardır; hazırlık bu yüzden ağrıyı yönetecek biçimde kurulur:
- Eklem yükü düşük seçenekler öne alınır. Yatarak ya da oturarak yapılan kuvvet çalışmaları, su içi yürüyüş, sabit bisiklet.
- Ağrı ölçüt olarak kullanılır. Çalışma sırasında hafif artan, bittikten sonra kısa sürede yatışan ağrı kabul edilebilir. Ertesi güne taşan ve artan ağrı, yükün fazla olduğunu gösterir.
- Sıklık, şiddetten önce gelir. Haftada birkaç kez yapılan orta şiddetli çalışma, ara ara yapılan ağır çalışmadan daha iyi sonuç verir.
Ne kadar erken başlanmalı? Uygulamada genellikle ameliyattan 4–8 hafta önce başlanan bir program hedeflenir. Daha kısa süre de yararsız değildir; hiç yapmamaktan iyidir.
Ameliyattan önce hazırlanacaklar
Fiziksel çalışmanın yanında ev düzeni de ameliyat öncesinde hazırlanır:
| Konu | Ne yapılmalı |
|---|---|
| Oturma yüksekliği | Alçak koltuk ve alçak tuvalet kalkışı zorlaştırır; yükseltici düşünülmeli |
| Zemin | Kayan halı, eşik ve yerdeki kablolar düşme riski yaratır, kaldırılmalı |
| Banyo | Tutunma barı ve kaymaz zemin; duş taburesi işi kolaylaştırır |
| Sık kullanılanlar | Bel hizasına alınmalı; eğilip uzanma ihtiyacı azaltılmalı |
| Yardımcı | İlk günlerde yanında biri bulunacak şekilde planlanmalı |
| Yürüme yardımcısı | Ameliyattan önce temin edilip kullanımı öğrenilmeli |
Sigara ve genel sağlık
Sigara, yara iyileşmesini ve doku beslenmesini bozar. Ameliyat öncesi bırakılması, iyileşme açısından yapılabilecek en etkili değişikliklerden biridir. Kan şekeri kontrolü ve kilo yönetimi de ameliyat sonrası sürecin seyrini etkileyen başlıklardır; bu konular ameliyatı planlayan hekimle birlikte ele alınır.
Ameliyattan sonra ne değişir?
Prehabilitasyon, ameliyat sonrası rehabilitasyonun yerini almaz; onu kolaylaştırır. Ameliyat sonrası süreç ayrı bir program olarak sürdürülür:
Hazırlık döneminde öğrenilen egzersizlerin bir bölümü ameliyattan sonra da kullanılır. Hareketleri önceden öğrenmiş olmak, ağrılı dönemde yeni bir şey öğrenme yükünü ortadan kaldırır.
Kimler için uygun?
Diz ya da kalça protezi planlanan, ameliyat tarihine birkaç hafta bulunan herkes için değerlendirilebilir. Program kişinin mevcut kuvveti, hareket açıklığı, ağrı düzeyi ve eşlik eden hastalıklarına göre kurulur; standart bir liste uygulanmaz.
Değerlendirmenin nasıl yapıldığı hakkında: fizyoterapide ilk değerlendirme.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz. Ameliyat kararı ve hazırlık süreci, ameliyatı planlayan hekimle birlikte yürütülmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz sürüyorsa bir hekime başvurunuz. Fizyoterapi programları hekim tanısı ve tedavi planı doğrultusunda planlanır ve uygulanır.
